XV.

CVLINA

LVCVLLUS,   APICIVS,
PISTILLARIVS,   ABLIGVRINVS

Lu.   Es tu popino?
Ap.   Sum.
Lu.   Ubinam agis?
Ap.   In popina Galli gallinacei. Num eges me?
Lu.   Etiam, ad nuptias.
Ap.   Sine me domum transcurrere, ut praecipiam uxori quemadmodum sint tractandi ganeones, quos scio non solere in hac civitate deesse, tum etiam adventores.
Lu.   Audin tu? reperies me in vico lapideo, in aedibus sutorum.
Ap.   Continuo adero.
Lu.   Bene est, ingredere culinam.
Ap.   Heus, Pistillarie, et tu, Abligurine, ignem in lare exstruite sub fumali grandibus lignis et, quantum fieri poterit, acapnis.
Pi.    Putas te esse Romae? Hic tabernas coctilicias non habemus, e quibus ligna coctilia promuntur, habebis bene arida.
Ap.   Ni ita sit, tu Abligurine suffitor, perdes oculos sufflando.
Ab.   Immo bibam largius. Vae vino.
Ap.   Vae aquae. Nam vinum hodie non attinges, si sim sanus. Nolo mihi evertas ollas et auxillas confringas et cibos corrumpas.
Ab.   Non vult ardere hic ignis.
Ap.   Inice fasciculum aliquem sulphuratorum et fomitum frustula aliquot cum his assulis.
Ab.   Exstinctus est prorsum.
Ap.   Transcurre ad aedes proximas cum batillo et adfer nobis torrem aliquem praegrandem et prunas bene incensas.
Ab.   Metallarius [1] est illic dominus, nec sinet carbonem unum sub fornacibus sibi detrahi, citius oculum.
Ap.   Non est metallarius sed metallicida. Ito ergo ad furnum. Quid adfers? titionem magis quam torrem?
Ab.   Non habebant prunas carbonis.
Ap.   Quid malum carbonis? cespitum tu dixeris. Tu furcilla hac move ligna et agita fomitem, ut ignem concipiat. Sume pyrolabem, asine.
Ab.   Quid rei est istuc verbum?
Ap.   Forfex igniaria, pruniceps.
Ab.   Quid mihi cum verbis Graecanicis? quasi desint Latina.
Ap.   Etiamne asini sunt grammatici?
Ab.   Quid mirum, cum et grammatici sint asini.
Ap.   Fac finem altercandi. Volo carbones aliquot aut cespites accendas mihi in hoc foco, ad testuacia lente incoquenda; suspende ahenum ad ignem, ne desit aqua calida, tum in caccabum inice armum illum vervecinae cum bubula salita. Cucumam igni admove cum vitulina et agnina, in chytropode elixabimus oryzam.
Ab.   Quid pulli?
Ap.   Coquentur in auxilla aerea, quae stagno est illita, quo sapor sit gratior, sed non tam mature. Verua proferes sub nonam, et pinguaria [2]. Lucium hunc sine in aqua lusitare paulisper, tum exenterabis.
Ab.   Carnes et pisces in eadem mensa?
Ap.   Maxime, more Germanico.
Ab.   Atqui hoc non placet medicis.
Ap.   Medicinae non placet, medicis placet. Ego stipitem hunc grammaticum tantum esse existimabam, medicus etiam est.
Ab.   Nunquamne de quaestione illa audisti, utrum sint in civitate plures medici an stulti?
Ap.   Quis te detrusit in culinam, cum sis tam saperda [3]?
Ab.   Adversa mea sors.
Ap.   Immo, quod manifestum est, segnities tua et socordia et gula et lurcacitas et ingluvies et animus degener et abiectus. Ideo ambulas nudis pedibus, semiamictus veste obsoleta et natibus breviore.
Ab.   Quid tibi cum mea paupertate?
Ap.   Nihil omnino, nec velim esse. Sed ad rem, ne praeter rem plura quam oportet. Satisne sunt haec iussa superque infixa et inculcata? scilicet vobis nunquam satis. Da mihi meam bracam, nam fores libet prodire, continuo adero. Cedo tudiculam, insigne artis nostrae: hoc est meum fulmen et tridens.
Pi.    Heus, Abligurine, statue hydrias illas in urnario, et hanc bubulam abluito diligenter et confricato in labro.
Ab.   Etiamne tu hic quoque imperas? unus imperator unis castris sufficit, non sufficiet culinae uni? facito ipse. Tu es acrior exactor operae, quam ipse magister culinae. Non vocabo te posthac Pistillarium, sed stimulum acutum.
Pi.    Immo voca me Onocentron [4]. Frange tu ergo vitulinam hanc in epixenio. Comminue paulum huius casei, ut spargamus super hanc offam.
Ab.   Quomodo, manu?
Pi.    Non, sed tyrocnesti. Instilla huc guttas aliquot olei ex lecytho.
Ab.   Dicisne ex hoc capsace?
Pi.    Statue hic mortarium.
Ab.   Quod istorum?
Pi.    Illum aeneum cum pistillo eiusdem metalli.
Ab.   Qua gratia?
Pi.    Ad terendum petroselinum hoc.
Ab.   Satius est in pila id fieri marmorea, pistillo ligneo.
Pi.    Quaeso, cantilla, sic ut consuevisti.
Ab.             Ego nolo Caesar esse,
                   Ambulare per Britannos,
                   Scythicas pati pruinas.

                   Ut sapiant fatuae, Fabiorum prandia, betae,
                        O quam saepe petet vina piperque coquus.

Pi.    Fabiorum, an Fabrorum?
Ab.   Quaere a ludimagistro loripede, et pro fabris et Fabiis referes egregium colaphum in gena vel in bucca.
Pi.    Sic est homo?
Ab.   Vir strenuus et fortis, et manu promptus. Celeritate manuum compensat linguae tarditatem.
Pi.    Cedo urnulam cervisiariam, exsiccatum habeo palatum, guttur, fauces.
Ab.             Et gravis attrita pendebat cantharus ansa.

                   Claudere quae cenas lactuca solebat avorum,
                        Dic mihi, cur nostras inchoat illa dapes?

                   Filia Picenae venio Lucanica porcae,
                        Pultibus hinc niveis grata corona datur.

Ap.   Unde tu didicisti adeo ·ayode‹n?
Ab.   Inservivi nuper in Calabria ludimagistro cuidam poëtastro, qui saepenumero cenam aliam non dabat mihi, quam cantillationem centum versuum, quibus mirificum aiebat saporem inesse. Ego vero paulum panis et casei maluissem. Aquae erat satis domi et licebat nobis de puteo bibere ex animi sententia. Inde ego cum esuriens concessissem cubitum, pro epulis versus illos ruminabam et concoquebam nec mihi aliud visum est remedium ad bulimiam illam depellendam, quam culinariam arripere.
Ap.   Quae illi praebebas ministeria?
Ab.   Quae Caesar Reipublicae. Ego eram illi omnia. Eram illi a consiliis, etsi nihil unquam ageret consilio; a secretis, cum nihil haberet secreti, ne latrinam quidem. Ego fundebam ei aquam lavandis manibus, quas nunquam abluebat. Ego servabam eius thesaurum.
Ap.   Quem thesaurum?
Ab.   Schedas aliquot pessimarum cantilenarum, quas tineae exedebant et opici mures arrodebant.
Ap.   Immo docti mures, qui malis poëmatis dentem infigebant.