Iohannes Boccaccio - Bucolicum carmen

 

 

II. PAMPINEA

 

EXPLICIT GALLA EGLOGA PRIMA; INCIPIT EGLOGA II, CUI TITULUS
PAMPINEA, LOCUTORES AUTEM PALEMON ET MELAMPUS.¹

 

          PALEMON.

          Quid merui? Duris fustemne securibus olim
          concessi, Silvane senex, aut fontibus ursos
          segnes immisi, nymphas lesurus agrestes,
          ut crucier misereque trahar moriturus in arvis?
5        Nunc tacet omne nemus; subeunt vineta cicade,
          omne pecus radios cessat, cantare volucres
          desistunt, et colla boum disiungit arator
          fessus et umbrosos querit per rura recessus.
          Me miserum male sanus amor per devia solum
10      distrahit, et longos cogit sine mente labores
          ut subeam, victusque sequar vestigia nondum
          cognita Pampinee. Dixi "sequar" inscius, imo
          perscruter; nec cura potest retinere peculi
          quin montes celsos densosque per invia lucos
15      discurram, tristisque ferar referarque ferarque
          quo iubet ire furor, prospectans undique nunquid
          venantum turmas videam, nubemque per arva
          pulveream, seu capras vertice pulsas
          currere et auritos lepores; si demere campis
20      retia, si sparsos eque revocare ministros
          atque canes spectem. Sed frustra lumina tendo:
          nusquam Pampineam video, vestigia nusquam.
          Pampineam, o! quotiens nequicquam vocibus usque
          in celum totis clamavi vallibus imis,
25      "Pampineam" et totiens valles dixere sonore!
          O! quotiens deceptus ego surgentia longe
          arbusto aggeribus zephyro concussa putavi,
          utque iubebat amor redeuntem credidi, et ultro
          obvius in vacuum veni! Sic dirus amantes
30      fecit amor pronos ac omnia credere iussit.
          Silvestres nymphe, colui quas sepe per umbras,
          dicite cur homini reliquis animantibus alma
          indulgens natura minus. Nam cetera possunt
          indulgere suo, nimium si fervet, amori:
35      stant ducibus pecudes, tauro dilecta iuvenca;
          turtur in arboribus socium, sociumque columba
          turribus insequitur: pastori grata voluptas
          tollitur; atque fugit miseros quos pulchra puella
          traxerat in casses saviis et murmure dulci.
40          Quid, dulces satyri, faciam, faunique potentes?
          quid faciam? quid pulchra iuvant armenta? quid antra?
          quid nemora aut valles? Uror sine mente sub umbra;
          sole sub ingenti tristis tremor occupat artus.
          Hinc amor infestat dubium, timor arguit illinc,
45      ne vel dura silex ictu vel belua morso
          leserit incautam, vel fessam seva viarum
          asperitas grandisque labor fortasse moretur;
          vel, quod fata vetent, non quis temerarius illam
          traxerit invitam rapiatque per oscula mentem.
50      Novimus, insidias posuit persepe Cupido
          silvarum in latebris, et longa silentia ruris
          non sine labe manent. Quis nigras ire per umbras
          succinctam et genibus nudam ventoque solutis
          crinibus inspiciet nympham, mirtique virentis
55      conspicuam serto, qui non rapiatur in ignes
          extemplo veneris, rapiatque quod optat in usum?
          Dant aditus vires animis et opaca viarum.
          Preterea non Egla fuit, non culta Neera
          pulchrior; ac posito modicum sit fusca, quis alter
60      aptior est silvis color? His quoque Iuppiter olim
          sepius in lucis captus, sic Phebus et Argus.
          Sed nullus timor iste michi: nunc atria celi
          celicole servant; dubium non rufus Alexis
          aut Coridon donis soliti hanc tentare vicissim
65      detineant: potuere deas iam flectere dona.
          Heu michi! cuncta meis obsunt venientia votis!
          Exitium stabulis lupus est, sic messibus imber,
          fructetisque novis grando, fetisque capellis
          est boreas: michi sevus amor, quo distrahor uror
70      impellor crucior volvor rapiorque ferorque,
          nec scio quid faciam; verum hec sententia cordis,
          hanc animam exuere et placide hec dare membra quieti.
          Heu michi! nonnunquam hos cornix expulsa labores
          dixerat a quercu, sed mens hec leva neglexit.
75          O nostrum predulce decus, qua parte vagaris
          hos inter montes? que te, mea, lustra ferarum
          accinctam pharetra retinent? quas incolis umbras,
          quave iaces longo forsan nunc victa labore?
          O! utinam fortuna michi tam grata fuisset,
80      ut comes ire tibi possem! Quis retia cervis
          ponere me melius, quisnam venabula porcis,
          quis canibus dare lora magis, quis flectere retro
          cornea dicteis olim lassata sagictis
          et duros arcus validis curvare lacertis
85      ac telis agitare capros cognovit agrestes?
          Nasilus in silvis docuit me nempe remotis.
          O! michi si tantum cupido Phebeia faveret,
          ut minimos inter pueros, dum solis ab estu
          aufugis, unus ego possem numerarier unquam:
90      putre solum lymphis premerem, iuncoque palustri
          tum specus omne latus strarem; post gramina pomis,
          lacte novo et veteris bachi cererisque canistris
          ornarem iussus; prestarent inde mirice
          seu mirtus vel lenta salix in cespite lectum.
95      O! tibi quot flores, violas quot quotque rubentes
          narcissos ferrem! Quis flores non det amanti?
          Inde graves animis didici depellere curas
          et tenues somnos lepido revocare susurro
          fabellisque novis, demum prohibere latratus
100    voce canum, et culices facie removere flabello.
          Hec faceret Coridon, faceret vel rufus Alexis,
          seu quem tu sequeris Glaucus quemque ipsa bubulcis
          preponis campisque tuis? Cur ergo petenti
          surripis optatos vultus? cur dulcia differs
105    oscula? cur tantos fugiens frustraris amores?
              Quesivi persepe, miser! qua parte napeas
          pastoresque pios ires; respondit Opheltes:
          – Pampineam Glaucus nuper deduxit in antrum:
          tu montes et fusca petis nunc lustra, Palemon. –
110    Heu miser! impulsus cecidi cessique dolori,
          et victus iaceo scabrose vallis in imo.
              Delia, virgineum potuit si flectere pectus
          Endimion, si sepe tuas celebravimus aras
          sique tibi lentos fagis suspendimus arcus,
115    in me flecte tuas iras, me confice telis.
          Quid prodest placidum calamis superaddere carmen?
          quid labor assiduus? quid saltus ire per altos?
          Excepit segnis Glaucus quem vepribus altis
          excivi studio leporem, captoque potitur.
120    Ast ego delusus plorans effundo querelas
          has inter cautes et saxa ruentia ripis
          exesis, quas aura velox per inane resolvit:
              O veteres quercus, ylex annosa nemusque
          perpetuum, voces miseri Palemonis amaras
125    suscipite, et morte hos agiles mollite dolores!
          En clausere dii, nymphe clausere procaces
          supplicibus votis aures, clausere semones.
          Si qua igitur vobis pietas sub cortice duro est,
          irruite, et grandi misero sub pondere mortem
130    ferte, precor, si dulce fuit sitientibus olim
          exoptasse leves pluvias, servasse virentes
          a pecorum morsu frondes, ramisque bipennes
          obstasse; hec est sola meos que possit amores
          et male complexos quondam dissolvere nexus.
135    Quid michi vita magis? Glaucus bona nostra moratur,
          is tenet atque trahit. Quid vitam tristis in annos
          extendis lacrimans? Negligis quid perfida tantum,
          mors orata. Veni, venias precor, impia, nostros
          exime quos nequeo iuvenis iam ferre furores.
140    Advenies tandem? Sed tu que dulcia falce,
          dum tibi solus eram, signabas cortice fagi
          furta, mens deflens, dum cogerer ire, recessus
          amplexuque morans, summum iam munus amantis
          tolle volens: facito iuvenis ne tempora perdas.
145    En redeunt flores, redeunt et gramina pratis;
          tempora non redeunt, que dudum stulta Liquoris
          in vacuum flevit moriens, ac obsita canis.
          Nos morimur dum, dira, iubes, peiora futuris
          linquentes, credo; flebit mea Testilis usque
150    vivet, et ornabit bustum lacrimosa corollis.
          Tu flores titulumque necis concede dolenti,
          si quondam placui, si te ferventer amavi.
          Ast michi quod restat lucis te consequar, atque
          dum montes silvasque coles et roscida rura,
155    ipse colam montes, silvas et roscida rura. –
              Hec secus umbrosas ripas quîs defluit Arnus
          lenis ad alpheos, prostratus mente Palemon
          deflebat lacrimans: ast ocior Hesperus edos
          egit ut ad septas traherem caprosque Melampus.

 

Adnotatio

1. Hanc eclogam ipse Boccaccio in epistula XXIII, fratri Martino de Signa inscripta, lasciviam iuvenilem appellavit.

Retro