Iohannes Boccaccio - Bucolicum carmen

 

 

I. GALLA

 

AD INSIGNEM VIRUM APPENNINIGENAM
DONATUM DE PRATOVETERI DILECTISSIMUM AMICUM SUUM
IOHANNIS BOCCACCII DE CERTALDO
BUCCOLICUM CARMEN INCIPIT IN XVI DISTINCTUM EGLOGIS;
QUARUM PRIME TITULUS GALLA EST,
COLLOCUTORES AUTEM DAMON ET TINDARUS.¹

 

          DAMON.

          Tindare, non satius fuerat nunc arva Vesevi
          et Gauri silvas tenera iam fronde virentes
          incolere, ac gratos gregibus deducere rivos
          quam steriles Arni frustra discurrere campos?
5        Quid stolidus moneo? Prudens es. Dic tamen, oro,
          que te cura gravis iussit superare nivosas
          alpes et fluvidas valles transire coegit?

          TINDARUS.

          O Damon Damon, quantum sibi quisque beavit
          qui potuit mentis rabidos sedare tumores
10      et parvas habitare casas, nemora atque remota!
          Quod nequeam, dure de me voluere sorores.
          Hinc igitur tauros curo deducere silvis
          Alcesti: sic atra iubet voluitque cupido.
          Sed quid tristis ades? Fervet nunc limpidus aer
15      et fugiunt virides inter spineta lacerti.
          Quid tu solus agis? quid pascua torrida queris?

          DAMON.

          Ne rogites: stat corde mori; mors ipsa quietem
          sola dabit fesso. Mors est inimica laborum.
          Tuque tuus facito sis, fac quoque semper amores
20      effugias volucres, et diras sperne pharetras.
          Quo fortuna trahet miserum, moriturus abibo.

          TINDARUS.

          Esne tui compos? Paulum requiesce sub antro;
          est equidem veteris michi grandis copia bachi.
          Perge, precor, Phorba, crateras fronde corona;
25      en pendant ansis patulam, si cernis, ad alnum.
          Interea que dira lues michi pandito, Damon,
          te cruciet: leviat mentes recitasse dolores.

          DAMON.

          Quis neget? Audieram solitum cantare Menalcam.
          Ast ego si dicam, mecum lacrimaberis ipse.

          TINDARUS.

30      Sic volo. Quem letis tantum dicemus amicum?

          DAMON.

          Nympha fuit silvis totis pulcherrima nostris;
          et quantum lauro cedit funesta cupressus,
          cupresso mirtus bicolor, mirtove mirice,
          Tindare, huic tantum cedit Galathea Miconis.
35      Hec facilem placidis quondam me cepit in annis
          has inter fagos, pulchris comitata napeis.
          Heu! quibus hec oculis, roseo suffusa rubore.
          impulit in pectus flammas quibus uror, et auxit
          blanda nimis! Nobis volucres nunc ferre sagictas,
40      nunc solita et catulos, nunc retia tendere cervis,
          dissuadere truces ursos ac dentibus apros
          ne sequerer sevos, lata et venabula furtim
          surripere, ut vacuo lenes apponeret arcus.
          Indignor memorans: quercus michi testis amorum est.
45      Amplexus centum cui iunximus, oscula centum,
          nunc alios, oblita mei, sic temperat ignes,
          ut moriar: permitte mori; moriemur amando!
          Sed videant silve montes arbusta fluenta,
          et memores nymphe reddant pro munere munus.

          TINDARUS.

50      Absit, mi Damon! Nimium falluntur amantes.
          Quid nosti cur ista feras? Stat sepe sub umbra
          ignis. Dum pallet iuvenis, tum fervet Adonis.

          DAMON.

          Erras, non sic est: fraus hec notissima nobis.
          Antrum grande manet silvis sub colle virentis,
55      Montis Ugi, quo forte greges contraxerat Egon,
          et pastos gracili solus refovebat avena.
          Huc ego dum, Phytia pecori custode relicto,
          errans advenio; sic me malus ardor agebat;
          presensi timuique dolos. Nam mixta puellis
60      Galla choros antro festos lasciva trahebat;
          nec secum Egoni quicquam cur luderet antro.
          Pamphylus interea dum cogeret inde capellas
          ad salices, tacitus meditans sub rupe sedebam
          sedebam invisus. Petiit verum ille secreta salicti,
65      et stipula doctus pariter fidibusque canoris
          carmen inauditum cepit. Tunc sistere silvas
          cantu et stare capros et ludere saltibus edos
          vidisses. Quid multa feram? Iam certus amorum
          in longum tenuit, donec lasciva per umbras
70      venisset iuvenis. Timidos quis fallet amantes?
          Venit et illa quidem catulis sociata duobus,
          illis illudens manibus succinctaque ramis,
          voce ciens comites, ne forsan longius iret
          Pamphylus. At postquam coram lenique sub umbra
75      ylicis argute consedit, et ylice teste
          pastorem flagrans cepit spectare canentem,
          o! sibi quos oculos, actus quos quosque reflexus
          reflexus auricomi capitis, quos risus quosque rubenti
          obtulit amplexus facie! Vix illa profecto
80      abstinuit, quin visa prius se conderet altis
          in silvis. Nec plura loquar. Mors, eripe flammas.

          TINDARUS.

          Nequicquam lacrimas fundis. Narrare solebat
          Tytirus, heu! nobis quondam. dum dulcior etas:
          - Non lacrimis satiatur amor, non rore cicade,
85      non cythiso pecudes eque nec prata fluento. -
          Quid facies igitur? flebis? Quas sordidus ulmis
          abstulit autumnus cernis ver reddere frondes;
          et zephyrus placat quas undas turbidus auster
          miscuit; et pandos delphynes ludere sepe
90      vidimus in pelago quod sorbserat ante carinas.
          Sic peragit fortuna vices: nunc livida vultu
          prosternit miseros, relevat nunc fronte serena.
          Est reditura dies qua dicas, non tibi primus
          pastorum silvis sit: fletus hos pone, precamur.
95      Nam si non redeat, sunt et medicamina mille:
          carmine sevus amor sacro revocatur et herbis;
          carmina sunt nobis, et gratas novimus herbas.
          Iamdudum veterem Phorbas iam portat hyacum.

          DAMON.

          Cum capreis pascetur ovis, lupus acer ybisco,
100    gurgite cum vultur vivet, cumque ethera piscis,
          cum freta sulcabit vomer, cum pascua navis,
          tunc servare fidem incipiet lasciva puella;
          carmine tunc Gallam revocabimus, arte vel herbis.
          Ydalium petii culmen sanctumque Cytheron
105    et Paphi mirteta dolens, oscillaque ramis
          suspendi, pia thura dedi, precibusque potentes
          tentavi nymphas, votis superosque vocavi;
          postque preces supplex ingentia munera misi
          in cassum: crudescit amor, crudescit et ipsa.

          TINDARUS.

110    Heu michi! nequicquam defers Amarillidis olim
          castaneas, Phorba, nobis, bromiumque vetustum.
          Frons cecidit viresque animi; precordia dirus
          urit amor misero: saxis, heu! verba movemus.
          Attamen expecta si cesserit impius ignis.

          DAMON.

115    O quantum natura parens tibi, Pamphyle, rerum
          posse dedit nemori! Tu sertis nectere flores,
          tu cantu recreare greges fluviisque quietem
          ponere, tu validas ornos cautesque movere
          novisti, et mulcere deos et flectere montes:
120    o quantum! Neque sevus amor sua iura negavit
          ipse tibi; nam velle tuo, ni fallor, habenas
          nunc manibus, nunc mente regis, quod forte Tonanti
          non licuit quondam, silvis dum captus amaret.
          Quis, nisi tu, placidam fusca sub veste per arva
125    Egonis Gallam nuper traxisset in antrum?
          quisve inter salices et densa vepreta volentem?
          Te, Silvane pater, precor hec: fac cernere possim
          quos pectit croceos crines per tempora canos,
          et rugis roseas plenas pallescere malas,
130    et tacitis nemorum iaceat neglecta sub umbris,
          ut ludam tremulos gressus oculosque gementes.
          Hoc si forte neges, patiaris ut ultima saltem
          me rapiat mors atra, meo positura quietem
          fervori, corpusque tegant sub cespite sicco
135    pastores miseri, signent et carmine bustum.

          TINDARUS.

          Trux amor, et iuvenum semper certissima pestis.
          Heu! cecidit. Lymphas manibus portate recentes,
          o pueri, si forte queam revocare dolentem.

 

Adnotatio

1. Hanc eclogam ipse Boccaccio in epistula XXIII, fratri Martino de Signa inscripta, lasciviam iuvenilem appellavit.

Retro